Rozwój przemysłowy i związany z nim wzrost zamożności mieszkańców znalazły odbicie w wyglądzie obu miast. Regulowano i poszerzano ulice, zakładano place, stawiano reprezentacyjne gmachy publiczne i okazałe kamienice mieszczańskie, odpowiadające randze miasta, projektowane przez wiedeńskich architektów. W okolicy istniały dzielnice willowe ze słynnym Cygańskim Lasem na czele, zagospodarowywanym na wzór Lasku Wiedeńskiego przez Towarzystwo Upiększania Miasta. Wprowadzano najnowsze udogodnienia cywilizacyjne: gazownię (1862), sieć telefoniczną (1888), elektrownię (1893), linię tramwajową i wodociąg (1895). Spośród gmachów użyteczności publicznej powstały m.in. teatr (1890), szpital (1893), gmach urzędowy (1903). Na przełomie XIX i XX w. wiedeński architekt Fabiani opracował projekt rozwoju przestrzennego miasta Bielska, który stał się podstawą do planowania jego dalszego rozwoju. W galicyjskiej Białej najwspanialszą budowlą miasta stał się gmach Kasy Oszczędności (1895-1897), obok którego stanął kinoteatr miejski (1913).
Na przełomie XIX i XX wieku oba miasta pod wieloma względami stanowiły już jedną całość, określaną mianem “siostrzanych miast Bielska-Białej”, chociaż w owym duecie dominowało Bielsko, zaś Biała pozostawała nieco w cieniu. Przede wszystkim była to jedność pod względem gospodarczym, jedność społeczno-kulturalna przejawiała się w licznych wspólnych dla obu miast towarzystwach i organizacjach, mających w swojej nazwie przymiotnik “bielsko-bialski” a także w tytułach lokalnej prasy, książek adresowych i przewodników turystycznych, które używały słów “Bielsko-Biała” odmienianych we wszystkich możliwych przypadkach.
Miasta zamieszkiwali Niemcy, Polacy i Żydzi, nie brakowało i innych nacji. Większość mieszkańców używała na co dzień języka niemieckiego, w którym nie brak było licznych zapożyczeń polskich, z drugiej strony miejscowi Polacy przejęli do mowy potocznej szereg wyrażeń niemieckich, przeważnie zresztą posługiwano się lepiej lub gorzej oboma językami. Wszystkie nacje wniosły elementy swojej kultury, tworząc specyficzny tygiel narodowościowy, który nie był jednak czymś wyjątkowym w monarchii, o której pisał znakomity nowelista Joseph Roth, iż “(…) była domem o wielu drzwiach i wielu komnatach dla różnego rodzaju ludzi”.


[smartads]


Rok 1918 przyniósł upadek wielonarodowościowej monarchii Habsburskiej, zaś Bielsko i Biała znalazły się w granicach odrodzonego Państwa Polskiego. Bielsko, zachowujące swój specjalny status, zapewniający prawa ludności niemieckiej, włączone zostało w skład autonomicznego Województwa Śląskiego, Biała należała do woj. krakowskiego. Mimo wyjazdu wielu bielskich rodzin do Austrii i Czech, dotychczasowe związki kulturowe nie zostały zerwane. Jak dawniej w kioskach można było kupić wiedeńską prasę, zaś najbogatsi angażowali do projektowania swoich domów wiedeńskich architektów. Istniał w Bielsku honorowy konsulat austriacki a wyroby miejscowego przemysłu, przede wszystkim “bielska wełna”, trafiały na rynki Austrii.
Dopiero II wojna światowa (1939-1945) przyniosła kres istnienia miasta i okolicy w takim charakterze, jaki zachowywało przez stulecia. Zerwaniu uległy też dotychczasowe kontakty z Austrią. Bielsko i Białą po raz pierwszy połączono w jedną całość i wcielono do III Rzeszy. W latach okupacji hitlerowskiej wywieziono do obozów zagłady Żydów, po wojnie musieli opuścić miasto Niemcy. Ich miejsce zajęli Polacy: mieszkańcy okolicznych wiosek, repatrianci z kresów wschodnich i przybysze z Polski Centralnej.
Po wojnie oba miasta na krótko ponownie rozdzielono, aby w 1951 roku połączyć je ostatecznie: powstało dzisiejsze Bielsko-Biała. Terytorium miasta kilkakrotnie powiększano, włączając w jego granice otaczające je wioski. Z kolei rozbudowa przemysłu w latach 70. XX wieku, szczególnie budowa Fabryki Samochodów Małolitrażowych, spowodowała kolejną wielką falę migracji do Bielska-Białej, które obecnie liczy ok. 180 tys. mieszkańców. W latach 1975-1998 miasto było stolicą województwa, od 1 stycznia 1999 r. jest siedzibą powiatu grodzkiego i ziemskiego. W 1992 r. stało się siedzibą biskupa nowo utworzonej katolickiej diecezji bielsko-żywieckiej.
Kilku bielskich przedsiębiorców odtworzyło swoje przedsiębiorstwa po 1945 roku na terenie Austrii. Do większych należały Kratzenfabrik Adolf Mänhardt w Saalfelden (Salzburg, zlikwidowana po 1973 r.), Armaturenfabrik Rudolf Schmidt w Villach (w ub. roku obchodziła 150 lecie istnienia), Pumpen und Kompresorenwerk Ochsner w Linzu. W okresie powojennym do większych austriackich inwestycji na terenie Bielska-Białej należała budowa kolejki linowej na Szyndzielnię według projektu i przy współpracy firmy “Girak” (Korneuburg?). Oddano ją do użytku w 1953 roku. Ta sama firma zmodernizowała całość urządzeń w 1995 roku. [Inne przykłady współczesnej współpracy z Austrią podadzą władze miejskie].
Od około 15 lat trwa współpraca Muzeum w Bielsku-Białej z Morawsko-Śląskim Muzeum Ojczyźnianym w Klosterneuburg (Mährisch – Schlesisches Heimatmuseum), gromadzącym m.in. pamiątki ze Śląska Cieszyńskiego i dawnego śląsko-galicyjskiego pogranicza. Od lat 90. XXw. w Bielsku-Białej działa Towarzystwo Polsko-Austriackie.
Historia zatoczyła koło: oto dzisiaj dążymy do stanu sprzed 1918 roku, kiedy to granice, jakie poprowadzono na północnych rubieżach dawnej monarchii habsburskiej, celem stworzenia państw narodowych, stają się coraz mniej istotne. Przekraczamy je coraz łatwiej, ludzi z obu stron granicy łączą więzy różnorakiej współpracy, np. przykładem niech będzie współpraca muzeów Śląska Cieszyńskiego, wspólne badania polskich i czeskich archeologów. W wielu wypadkach język niemiecki pomaga porozumieć się w kwestiach fachowych naukowcom z obu stron granicy.

Piotr Kenig, kwiecień 2006 r.

  

Nawigacja

Strona 1 2

<< Poprzednia strona

  
  
  

Komentarze



2 komentarze do “Historyczne związki Bielska-Białej z Austrią”

  1. Dodał: Przecież wszyscy mnie dobrze znacie... - 29 August 2008 11:53

    Ciekay artykuł…

  2. Dodał: Janusz Feilhauer - 24 January 2011 15:00

    Bardzo interesujące informacje można przeczytać w tekście. Został tam napisany kawał historii

Dodaj komentarz

  
  

Tags

Bielsko-Biała pod zaborami